Her geçen gün yok oluyorlar

Orhangazi 1921 yılındaki Yunan İşgali sırasında tamamen yandığı için, hiçbir evi bu yangından kurtarılamamıştır. Orhangazi'ye bağlı Çeltikçi, Gedelek, Ortaköy, Keramet ve Yeniköy'de eski ve çok güzel evleri olduğu bilinen yerleşim yerleri de tümüyle işgal yıllarında yandığı için hiçbir ev kurtarılamamıştı. Ancak Gürle, Sölöz, Yeni Sölöz, Karsak, Paşapınar, Narlıca gibi köylerde ki 100-150 yıllık tarihi evler günümüze kadar gelebilmiştir.

Orhangazi ve çevresindeki evler ahşap hatılları arasına çoğunlukla kerpiç örülerek yapılmıştır. Evlerin büyük bölümü çok büyük yapılmıştır. Bunun nedeni, ipek böceği bakılması içindir. Ancak evlerin çok büyük yapılması günümüzde bu evlerin kullanışlı olmasını engellemiştir. Bu nedenle yakın zamanlarda tarihi evler hızla yıkılmaya başlamıştır. Dileğimiz ayakta kalan son evlere de sahip çıkılıp aslına uygun restore edilip bölgemiz turizmine kazandırılmasıdır. Bu sayımızda sizlere Orhangazi Köylerinde bulunan evleri ve özelliklerini anlatmaya çalışacağız…

GEMİÇ EVLERİ:

İlçenin güneyinde bulunan köy, Orhangazi'ye 13 km. uzaklıktadır. Köyün adı, Luwi dilindeki kama=Geme sözcüğünden gelip anlamı -kutsal ana- olmalıdır. Bu adı taşıyan Anadolu'da üç köy vardır. Eski bir köy olan Gemiç'in adına 1790 yılı kayıtlarında rastladık. (BOA, Zaptiye, no. 1744) Bu belgelere göre köy, Sultan Murat'ın vakıf köyü imiş. Ancak belgelere göre Lala Şahin Paşa'nın oğlu olan Mehmet'in köyde vakıfları olduğu anlaşılmaktadır. Köydeki birçok eski ev korunmaktadır. Bu açıdan Osmanlı evlerine örnek sayılabilir.

GÜRLE EVLERİ:

Yaşayan bir Osmanlı köyüdür. Köyün adı, eski belgelerde Görele olarak da geçmektedir. Bu adı taşıyan Anadolu'da birçok yerleşim vardır. Cenevizlerin etkisi altında olan köyün adı, mercan anlamına gelen İtalyanca coralla'dan geldiğini sanıyorum. Luwi dilinin devamı olan Kapadokya diline göre ise çıkıntılık anlamına gelmektedir. İlçenin güneyinde bulunan köy, Orhangazi'ye 15 km. uzaklıktadır. Köy Sultan Orhan ve Hüdavendigar vakıfları arasında gösterilmiştir. Orhan Bey köyde bir cami yaptırmıştır. Bizans kaynaklarında geçen Krolla adlı kale bu köydür. İbni Batuta 1340'lı yıllardaki gezisi sırasında Gürle'de bir ahinin evinde konakladığını yazmıştır. Yerli köyüdür. Köyde iki güzel tarihi çeşme ile beş tarihi mezarlık vardır. Köydeki evlerin bir bölümü 2-3 katlı ahşap hatıllı tarihi evleridir. Evlerde tarihi Krolla kentinin kalıntıları olan devşirme malzemelerin kullanıldığı görülmektedir.

KARSAK EVLERİ:

Orhangazi ilçesine bağlı bir köy. İlçenin güneyinde bulunan köy, eski bir Ermeni köyüdür. İlçeye 13 km uzaklıkta olan köy, İznik Gölü'nü Gemlik Körfezi'ne bağlayan Karsak/Garsak Boğazı'nın girişinde bulunur. Köy, bu nedenle Karsak adını almıştır. Cumhuriyet öncesinde, Karsak Boğazı'nın girişinde, bugünkü Karsak köyünün 3 km altında Karsak Derbendi adıyla bir yerleşim alanı bulunmaktaydı. Karsak adı, derecik-boğaz anlamına gelmektedir. Karsak köyünde 2-3 katlı ahşap evler bulunmaktadır.

NARLICA EVLERİ:

Narlıca, Orhangazi'ye bağlı bir beldedir. İznik Gölü'nün kuzeyinde bulunan belde, Orhangazi'ye 22 km uzaklıktadır. İznik ile Gemlik yolu üzerinde bulunan beldenin başlıca geçim kaynağı zeytinciliktir. Sultan II. Bayezid'in kızı Hatice Sultan'ın vakıf köyüdür. Köy, Hatice Sultan'ın İstanbuldaki camisine vakfedilmiştir. 1762 yılında Sadrazam Şehid Ali Paşa'nın babası Haşim Ağa, köyde bir cami ile okul yaptırmıştır. 1530 tarihli tahrirat defterine göre göre adı Narlı olup, 13 haneli bir köydür. Önceleri İznik'e bağlıydı. 1992 ? yılından itibaren belde belediye örgütü kurulmuştur. Yerli köyüdür. İznik Gölü'nü çok iyi gören bir mevkide kurulu bulunan köyde, asırlık tarihi evler de vardır.

PAŞAPINAR EVLERİ:

Orhangazi ilçesine bağlı bir köy. İznik Gölü'nün kuzey kıyısında bulunan köy, Orhangazi'ye 19 km uzaklıktadır. Eski adı Mamca'dır. Köyde yaptığımız araştırmada, Sölözlü olan Şehit Ali Paşa'nın ailesine ait mezarlığı bulduk. Sadrazam Şehit Ali Paşa'nın babası Sölözlü idi. Sanırım bu arazi de, Ali Paşa'nın vakıf köyü idi. 1530 tarihli tahrirat defterine göre İznik'e bağlı Mamuca köyü olarak kaydedilmiştir. Uzun yıllar bir çiftlik olan köyün kurulması, İbrahim Ağa'nın dört oğlu olan Hacı İsmail, Emin, Mustafa, Salih'in yerleşmesiyle olmuş. Tüm köy, bu dört aileden üremedir. Dışarıdan gelen başkalarıyla da akrabalıklar kurulmasına karşılık, köyde yıllardır akraba evliliği sürdüğü için, tüm köylü birbirine akrabadır. Cuma günleri çevredeki insanlara bu çiftlikte yemek verilirdi. Yemeğe gidenler “mancaya gidiyorum” derlermiş. Manca ise Arapça'da yemek anlamına gelirdi. Daha sonra “manca” kelimesi halk dilinde Mamca haline dönüşünce köyün adı Mamca olarak anılmaya başlanmıştır. Belki de, köyde Ali Paşa'nın bir imareti vardı. Yerli köyüdür. Köyde bulunan çok sayıda eski tarihi evleriyle yaşayan bir Osmanlı köyüdür.

SÖLÖZ EVLERİ:

Orhangazi'ye 16 km uzaklıktadır. İçinden Gemlik-İznik karayolu geçmektedir. Çok eski bir yerleşim alanıdır. Bölgemizin en eski yerleşim alanlarından biridir. Osmanlılar devrinde de, ilk dönemlerden itibaren önemini korumuştur. 1530-1566 tarihli kadı sicillerindeki bir muhasebe defterine göre, Sölöz'de Orhan Bey'in bir mescidi ile bir zaviyesinin bulunduğu anlaşılıyor. Ancak bu anıtlardan da hiçbir kalıntı günümüze ulaşmamıştır. 1530 yılı tahrirat defterine göre köyde 37 hane yaşamakta olup, Hatice Hatun'un vakıf köyüdür. Köyün yetiştirdigi en önemli kişi, 1717 yılında Petervadin'de şehit olan Şehid Ali Paşa'dır. Ali Paşa, köyde bir cami yaptırmışsa da, günümüze kadar gelmemiştir. 1809 yılında köyde Hocamustafa Camii bulunuyordu. Yerli köyüdür. Köyün mezarlığında Bizans dönemi çok sayıda antik yapı kalıntıları bulunmaktadır. Köyde bulunan tarihi evler, birçok dergi ve kitaba konu olmuştur. İpekböceği bakılması için 3-4 katlı olarak yapılmış tarihi ahşap evlerden günümüzde çok az örnek kalmıştır. Ancak başka köy ve kentlerde örneği bulunmayan bu evlerin koruma altına alınması gerekmektedir. Kaynak-Orhangazi Doğal ve Tarihi Anıtlar