Gazeteci · Tarihçi · Yazar
Muharrem Değirmen, 1980 yılında Elazığ Merkez Şahinkaya Köyü’nde, Balkan göçmeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İlk, orta ve lise eğitimini Bursa’nın Orhangazi ilçesinde tamamladı.
Gençlik yıllarından itibaren gazetecilik, tarih, araştırma ve arşiv çalışmalarına ilgi duyan Değirmen, ilerleyen yıllarda mesleki çalışmalarını özellikle Orhangazi ve çevresinin yakın tarihi, toplumsal hafızası, yerel basın, tarihî belgeler ve fotoğraflar üzerine yoğunlaştırdı.
Muharrem Değirmen, gazetecilik mesleğine 1999 yılında Bursa’da başladı. Meslek hayatı boyunca birçok gazete ve dergide muhabir, editör ve yönetici olarak görev yaptı. Başta Orhangazi olmak üzere Bursa ve Yalova’da çeşitli basın kuruluşlarında çalışan Değirmen, yerel haberciliğin farklı kademelerinde görev üstlendi.
Gazeteciliği yalnızca günlük gelişmeleri kamuoyuna aktaran bir meslek olarak görmeyen Değirmen; yaşadığı bölgenin tarihini, kültürünü, insanlarını ve toplumsal hafızasını kayıt altına almaya da önem verdi. Bu anlayış doğrultusunda haber çalışmalarının yanında araştırma dosyaları, tarih yazıları, biyografiler, röportajlar ve çeşitli özel yayınlar hazırladı. Bugüne kadar farklı gazete ve dergilerde çok sayıda yazısı ve araştırması yayımlandı.
1999 yılında başladığı gazetecilik mesleğini bugün de aktif olarak sürdüren Muharrem Değirmen, 3. Göz Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni olarak görev yapmaktadır.
Muharrem Değirmen’in çalışmalarında önemli bir yer tutan alanların başında Orhangazi tarihi ve yerel tarih araştırmaları gelmektedir. Uzun yıllar boyunca resmî kayıtlar, eski gazeteler, salnameler, fotoğraflar, aile arşivleri, hatıralar ve çeşitli tarihî belgeler üzerinde çalışmalar yapan Değirmen, Orhangazi’nin geçmişine ilişkin önemli bir kişisel arşiv meydana getirdi.
Araştırmalarında yalnızca yayımlanmış kaynaklardan değil, kişilerin ve ailelerin ellerinde bulunan özel arşivlerden de yararlanan Değirmen’in arşivinde birçok özgün belge, fotoğraf ve özel çalışma orijinalleriyle muhafaza edilmektedir.
Kişisel kütüphanesinde 5 binin üzerinde kitap, dergi ve çeşitli yayın, fotoğraf arşivinde ise 3 bin 500’ün üzerinde tarihî ve güncel fotoğraf bulunmaktadır. Yıllar içerisinde oluşturduğu bu birikim, özellikle Orhangazi’nin yakın tarihine ilişkin araştırmalarının temel kaynaklarından biri hâline gelmiştir.
Değirmen’in yerel tarih alanındaki çalışmalarından biri de Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası’nın kuruluş tarihine ilişkin araştırmalardır. Bursa Vilayet Salnameleri üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda ulaşılan tarihî kayıtların ilgili kurumlara sunulmasıyla, daha önce 1983 olarak bilinen Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası’nın kuruluş tarihi 1926 olarak resmî kayıtlara geçirilmiştir.
Yerel tarih çalışmalarını aralıksız sürdüren Değirmen, yıllar içerisinde topladığı belge ve bilgilerin yalnızca kişisel arşivinde kalmaması gerektiği düşüncesiyle, araştırmalarını kitaplaştırmaya ve gelecek kuşaklara kalıcı eserler bırakmaya ağırlık vermektedir.
Muharrem Değirmen, tarih ve arşiv çalışmalarını yalnızca gazete yazıları ve kitaplarla sınırlı tutmadı. Araştırmaları sonucunda ortaya çıkardığı tarihî fotoğraf ve belgeleri toplumla buluşturmak amacıyla bugüne kadar 42 fotoğraf sergisi açtı.
Bu sergiler aracılığıyla Orhangazi’nin geçmişine ilişkin birçok tarihî fotoğraf, belge ve görsel ilk kez geniş kitlelerin karşısına çıkarıldı. Böylece geçmişte kişisel albümlerde veya özel arşivlerde kalan pek çok tarihî materyalin toplumun ortak hafızasına kazandırılmasına katkıda bulundu.
Çeşitli kurum ve kuruluşların davetleriyle konferanslar da veren Değirmen; Orhangazi tarihi, Millî Mücadele dönemi, Atatürk’ün Orhangazi ziyaretleri, yerel tarih ve tarihî şahsiyetler başta olmak üzere farklı konulardaki araştırmalarını dinleyicilerle paylaştı.
Yazılı basındaki çalışmalarının yanı sıra televizyon yayıncılığı alanında da uzun yıllara dayanan tecrübeye sahip olan Muharrem Değirmen, çeşitli televizyon programlarında program yapımcısı ve sunucu olarak görev yaptı.
Hazırladığı programlarda yerel gündemden siyasete, tarihten kültüre, spordan toplumsal meselelere kadar farklı konuları ele aldı. Özellikle Orhangazi’nin tarihî, kültürel ve toplumsal değerlerinin tanıtılmasına yönelik programlara önem verdi.
Değirmen’in ayrıca Orhangazi tarihi ile bölgede iz bırakmış önemli kişilerin hayatlarını, mücadelelerini ve çalışmalarını ele alan biyografi ve belgesel çalışmaları bulunmaktadır. Bu çalışmalarla yazılı kaynakların yanı sıra sözlü tarih ve görsel hafızanın da kayıt altına alınmasına katkı sağlamayı amaçladı.
Muharrem Değirmen’in yıllar içerisinde gerçekleştirdiği araştırmaların önemli bir bölümü kitaplara da yansıdı. Bugüne kadar tarih, kent kültürü, gazetecilik, zeytin ve şehitler üzerine beş kitabı yayımlandı.
Yayımlanmış eserleri arasında “Kurtuluş Savaşında Orhangazi”, Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanan “Orhangazi Şehir Rehberi – Orhangazi City Guide”, “10 Ocak Çalışan Gazeteciler Günü Almanağı”, “Zeytin ve Orhangazi” ile “ŞEHİTLER – Önce Vatan Dediler” bulunmaktadır.
Değirmen, uzun yıllardır topladığı belge, bilgi, fotoğraf ve tanıklıkları yeni kitap çalışmalarında değerlendirmekte; özellikle Orhangazi’nin tarihî ve toplumsal hafızasına ilişkin araştırmalarının kitaplaştırılması üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir.
Gazetecilik, tarih ve kültür çalışmalarının yanı sıra spor ve gençlik faaliyetlerinin içerisinde de aktif olarak yer alan Muharrem Değirmen, Hürspor’da yöneticilik yapmaktadır.
Aynı zamanda OGESED – Orhangazi Gençlik Eğitim Spor Derneği’nde yönetici olarak görev alan Değirmen, gençlerin sporla buluşması, sportif faaliyetlerin desteklenmesi ve sporun toplumsal hayat içerisindeki yerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalara katkı sunmaktadır.
Sporun yalnızca müsabakalardan ibaret olmadığı, gençlerin sosyal gelişimi, dayanışma kültürü ve aidiyet duygusu açısından da önemli olduğu düşüncesiyle bu alandaki çalışmalarını sürdürmektedir.
Muharrem Değirmen, gazetecilik ve sosyal çalışmalarının yanı sıra gençlik yıllarından itibaren siyasetin içerisinde de yer aldı. Deniz Baykal’ın CHP Genel Başkanlığı döneminde CHP Orhangazi Gençlik Kolları Başkanlığı görevini üstlenen Değirmen, daha sonraki yıllarda partinin farklı kademelerinde görev aldı.
Siyasi yaşamı içerisinde ilçe ve il yöneticiliği yapan Değirmen, aynı zamanda CHP Büyük Kurultay Delegesi olarak görev yaptı. Böylece gençlik kollarından başlayarak parti teşkilatının farklı kademelerinde siyasi tecrübe edindi.
Deniz Baykal’ın CHP Genel Başkanlığı görevinden istifa etmesinin ardından CHP’den ayrılan Muharrem Değirmen, partiyle olan siyasi bağını tamamen sonlandırdı. Bu tarihten sonra uzun yıllar aktif siyasetten uzak durdu ve herhangi bir siyasi partiye üye olmadı.
Değirmen’in uzun yıllar sonra yeniden aktif siyasete dönmesinde Türk Tarih Kurumu eski Başkanı Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu’nun siyasi mücadelesi belirleyici oldu. Tarih çalışmalarına uzun yıllardır özel bir önem veren Değirmen, Halaçoğlu’nun Genel Başkanlığını yaptığı Kutlu Parti’ye katılarak yeniden aktif siyasetin içerisinde yer aldı.
Muharrem Değirmen, bugün Kutlu Parti Genel İdare Kurulu (GİK) Üyesi olarak görev yapmaktadır.
Değirmen, “Neden Kutlu Parti?” sorusunun cevabını; millî siyaset, Türk kimliği, Türk tarihi ve Türkiye’nin millî değerlerinin korunması düşüncesi çerçevesinde değerlendirmektedir. Uzun yıllardır tarih ve arşiv çalışmaları yürüten Değirmen için bu siyasi tercihin önemli nedenlerinden biri de Türk tarihçiliğinin önde gelen isimlerinden Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu ile aynı düşünce ve hedefler doğrultusunda birlikte mücadele etme düşüncesidir.
Değirmen, bu yaklaşımını “Millî siyaset ve Türk kimliği temelinde, Türk tarihçiliğinin kutbu olarak gördüğüm Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu ile omuz omuza yürümek” sözleriyle ifade etmektedir.
Muharrem Değirmen, mesleki çalışmalarının yanı sıra sosyal sorumluluk ve sivil toplum faaliyetlerine de önem vermektedir. Gazetecilikten tarih ve arşivciliğe, şehit ailelerinden kültürel çalışmalara kadar farklı alanlarda faaliyet gösteren çeşitli sivil toplum kuruluşlarında yer almaktadır.
Mesleki dayanışma kapsamında Türkiye Gazeteciler Sendikası üyesi olan Değirmen, uzun yıllardır sürdürdüğü arşiv çalışmaları doğrultusunda Türk Arşivciler Derneği üyeliğini de sürdürmektedir.
Aynı zamanda Türk Hava Kurumu (THK) ve Şehit Aileleri Derneği üyesidir. Özellikle şehitler ve şehit ailelerine ilişkin çalışmalara ayrı bir önem veren Değirmen’in bu alandaki araştırmaları, “ŞEHİTLER – Önce Vatan Dediler” isimli kitabıyla da kalıcı bir esere dönüşmüştür.
Balkan göçmeni bir ailenin çocuğu olan Muharrem Değirmen, Balkan ve Rumeli kültürünün yaşatılması, göçmen ailelerin kültürel mirasının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik çalışmalara da önem vermektedir. Bu doğrultuda Bal-Göç ve Rumeli Göçmenleri Derneği üyesi olarak sivil toplum faaliyetlerine katkı sunmaktadır.
Muharrem Değirmen, yayımlanmış kitaplarının yanı sıra uzun yıllardır Orhangazi’nin tarihi, Millî Mücadele dönemi, Atatürk’ün Orhangazi ile ilişkileri, tarihî şahsiyetler, kültürel miras, doğal ve tarihî varlıklar, yerel kahramanlar ve kent hafızası üzerine özel araştırmalar yürütmektedir. Arşiv belgeleri, tarihî fotoğraflar, dönemin gazete ve yayınları, resmî kayıtlar, hatıralar, sözlü tarih çalışmaları ve tanık anlatımlarından yararlanılarak sürdürülen bu araştırmaların önemli bir bölümü yeni kitap projeleri olarak hazırlanmaktadır.
Bu çalışmaların başında “Atatürk ve Orhangazi – Belgeler, Fotoğraflar, Tanıklar” gelmektedir. Mustafa Kemal Atatürk’ün Orhangazi ile ilişkilerini, ilçeye gerçekleştirdiği ziyaretleri ve bu ziyaretlerin yerel hafızadaki izlerini belge, fotoğraf, dönemin basını ve tanık anlatımları üzerinden ele alan çalışma, Orhangazi’nin Cumhuriyet tarihi içerisindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Değirmen’in üzerinde çalıştığı önemli tarihî şahsiyetlerden biri de Orhangazi ile bağları bulunan Osmanlı Sadrazamı ve Mora Fatihi Silahdar Damat Ali Paşa’dır. Ali Paşa’nın hayatı, devlet adamlığı, askerî faaliyetleri, Mora Seferi, Petrovaradin Muharebesi’nde şehit oluşu ve Orhangazi ile olan bağları üzerine uzun süredir belge ve kaynak toplamaktadır. Değirmen’in bu konudaki araştırmaları daha önce yazılarına da konu olmuştur.
“Kurtuluş Savaşı’nda Orhangazi’nin Direnişi” başlığı altında sürdürülen çalışmalar ise işgal yıllarında Orhangazi ve çevresinde yaşananları, Millî Mücadele’ye verilen desteği, yerel direnişi, cephe gerisini, yaşanan acıları ve bölge insanının Kurtuluş Savaşı içerisindeki rolünü yeni belgeler ve bilgiler ışığında daha ayrıntılı biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir. Değirmen’in 2017 yılında yayımlanan “Kurtuluş Savaşı’nda Orhangazi” adlı 271 sayfalık eseri de bu alandaki uzun soluklu araştırmalarının ürünüdür.
Bu çalışmaların bir başka önemli ayağını “Kurtuluşun Orhangazili Kahramanları” ile “İstiklal Şehitlerimiz ve İstiklal Gazilerimiz” başlıkları oluşturmaktadır. Millî Mücadele yıllarında vatan savunmasında yer alan Orhangazililerin kimliklerinin, hayat hikâyelerinin, mücadelelerinin, şehit ve gazilerin hatıralarının belgeler ışığında ortaya çıkarılması ve gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmaktadır.
Değirmen, tarih araştırmalarının yanı sıra Orhangazi’nin sahip olduğu kültürel ve doğal miras üzerinde de çalışmalar yürütmektedir. “Orhangazi Doğal ve Kültürel Varlıkları ve Sit Alanları” başlıklı çalışma; ilçenin tarihî yapıları, arkeolojik alanları, tescilli kültür varlıkları, doğal değerleri ve koruma altındaki bölgelerini bir bütün hâlinde kayıt altına almayı amaçlayan kapsamlı bir araştırma niteliğindedir.
Orhangazi’nin yazılı tarihin dışında kalan kültürel belleğine yönelik “Orhangazi Efsaneleri” çalışmasında ise ilçede kuşaktan kuşağa aktarılan efsaneler, anlatılar, yerel hikâyeler ve halk hafızasında yaşayan olayların derlenerek kayıt altına alınması hedeflenmektedir.
“Orhangazi Değerleri” çalışması; ilçenin tarihine, kültürüne, ekonomisine, eğitimine, sanatına, sporuna ve toplumsal hayatına katkıda bulunmuş kişileri ve Orhangazi ile özdeşleşmiş değerleri biyografik ve tarihî bir bütünlük içerisinde ele almayı amaçlamaktadır.
Değirmen’in farklı kaynaklardan hareketle sürdürdüğü çalışmalar arasında “Seyyahların İzinde Orhangazi” de bulunmaktadır. Tarihin farklı dönemlerinde Orhangazi ve çevresinden geçen yerli ve yabancı seyyahların eserleri, seyahatnameleri, gözlemleri ve bölge hakkındaki anlatımları incelenerek Orhangazi’nin geçmişte dışarıdan nasıl görüldüğü ve nasıl anlatıldığı ortaya konulmaktadır.
“Gazete Haberlerinde Orhangazi” çalışmasında ise farklı dönemlerde ulusal ve yerel basına yansıyan Orhangazi haberleri taranarak ilçenin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel tarihinin gazete sayfalarındaki izleri bir araya getirilmektedir. Böylece günlük haber olarak yayımlanmış olayların yıllar sonra Orhangazi’nin kent tarihinin önemli belgelerine dönüştürülmesi amaçlanmaktadır.
Özel araştırma başlıklarından biri de “Joseph von Hammer’in Gözünden Orhangazi” çalışmasıdır. Osmanlı tarihi üzerine eserleriyle tanınan Avusturyalı tarihçi ve şarkiyatçı Joseph von Hammer-Purgstall’ın bölgeye ilişkin kayıt ve değerlendirmelerinden hareketle Orhangazi ve çevresinin tarihî görünümünün farklı bir kaynağın gözünden ele alınması hedeflenmektedir.
Muharrem Değirmen, bütün bu çalışmalarında belgeye dayalı yerel tarih anlayışını esas almakta; kişisel arşivindeki binlerce fotoğraf, kitap, dergi ve belgenin yanı sıra resmî arşivler, salnameler, eski gazeteler, seyahatnameler, mezar taşları, aile arşivleri ve sözlü tarih kaynaklarından yararlanmaktadır.
Uzun yıllara yayılan bu araştırmaların önemli bir bölümünün önümüzdeki süreçte ayrı ayrı kitaplaştırılması hedeflenmektedir. Değirmen böylece yalnızca Orhangazi’nin bilinen tarihini anlatmayı değil; unutulmuş kişileri, kaybolmaya yüz tutmuş hatıraları, belgelerde kalan olayları, yerel kahramanları, kültürel mirası ve kentin ortak hafızasını kayıt altına alarak gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlamaktadır.
Muharrem Değirmen, 1999 yılında başladığı gazetecilik mesleğini 3. Göz Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni ve Köşe Yazarı olarak sürdürmektedir. Gazetecilik ve yazarlığın yanı sıra araştırmacılık, yerel tarih, arşivcilik, televizyon programcılığı, belgesel, spor ve sivil toplum alanlarında çalışmalarına devam etmektedir.
Meslek hayatı boyunca Orhangazi’nin tarihî ve toplumsal hafızasının korunmasını çalışmalarının temel amaçlarından biri olarak gören Muharrem Değirmen; yıllar içerisinde ulaştığı belge, fotoğraf, yayın ve tanıklıkları titizlikle kayıt altına alarak önemli bir yerel tarih arşivi oluşturdu. Geçmişin yalnızca araştırılması değil, belgelenerek korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması gerektiği anlayışıyla çalışmalarını sürdürmektedir.
Çeyrek asrı aşan gazetecilik tecrübesini araştırmacılık ve arşivcilikle birleştiren Değirmen, bundan sonraki çalışmalarında da kişisel arşivinde bulunan binlerce belge, fotoğraf ve yayını bilimsel ve tarihî kaynaklarla destekleyerek değerlendirmeyi; yıllara yayılan araştırmalarını yeni kitaplar ve kalıcı eserlerle okuyucuya ulaştırmayı amaçlamaktadır.
Muharrem Değirmen için bütün bu çalışmaların ortak noktası, Orhangazi’nin geçmişine ait izlerin kaybolmasına izin vermemek, unutulanları yeniden gün yüzüne çıkarmak ve kentin tarihî, kültürel ve toplumsal hafızasını gelecek kuşaklara güvenilir kaynaklarla bırakmaktır.